روستای قدیمی اسکی آلوار

روستای قدیمی اسکی آلوار

(قدرت ابوالحسنی ساغالان و محمدرضا شوکتی یوخاری آلوار )

1) مقدمه

مطابق با آخرین سرشماری کشور ایران در سال 1395 شمسی، دو روستا با نامهای یوخاری آلوار و آشاغی آلوار در دهستان آجی‌چای بخش مرکزی شهرستان تبریز وجود دارند که بترتیب دارای اسامی رسمی و فارسیزه الوار علیا و الوار سفلی هستند. یوخاری آلوار در آن سرشماری، 480 خانوار و 1761 نفر سکنه دارد و آشاغی آلوار بزرگتر از آن بوده، دارای 2066 خانوار و 6916 نفر جمعیت میباشد. به یوخاری آلوار در منطقه، نام با مسمی تر اسکی آلوار (آلوار کهن) نیز گفته میشود که این موضوع، منعکس کننده قدیمیتر بودن آنجا نسبت به آشاغی آلوار میباشد. طبیعتا، در زمانی فقط اسکی آلوار وجود داشته و به آنجا فقط آلوار گفته میشده است. بعدا و پس از ایجاد آلوار جدید در آن منطقه، آنرا به زبان خودشان یئنی آلوار و قدیمی را اسکی آلوار نامیده اند و یا مطابق با موقعیت جغرافیایی آنها کلمات آشاغی و یوخاری را جهت تمایز آنها به اول آلوارها اضافه نموده اند. همچنین، آلوارها دارای نام کتابتی علی آباد نیز هستند که به احتمال زیاد توسط کاتبین فارسی نگار ابداع شده، استفاده گردیده است. به هر حال، در قسمت دوم راجع به روستای اسکی آلوار که موضوع این مقاله میباشد، مطالب بیشتری ارائه میگردد.

همانطوری که در بالا گفته شد، اسم بومی آلوار (Alvar)، فارسیزه شده الوار (Əlvar) گردیده است. در صورتیکه توپونیم (اسم یک مکان) نشان میدهد، هویت بخشان به آن محل و ساکنین اولیه آنجا از کدام قوم بوده است. از اینرو، جهت تحریف نشدن گذشته تاریخی و حفظ هویت ساکنان اولیه مکانها، بایستی از اسامی خاص و بومی آنها بدقت محافظت گردد. ولی در ایران، بعد از به قدرت رسیدن رضاخان پهلوی و حاکم شدن فارسها در حدود یکصد سال پیش، سیاستهای شوونیستی فارسیزه کردن توپونیمهای غیرفارسی از جمله ترکی رواج داشته است. با وجود این در مبحث سوم، در باره صحیح بودن صورت بومی آلوار نسبت به الوار فارسیزه استدلالات زبانشناسی ارائه خواهد گردید.

بعد در قسمت چهارم، اسناد تاریخی معتبر مربوط به دو قرون گدشته در تایید آلوار بودن نام روستای مورد بحث ارائه خواهند گردید. در کتابهای مخزن الوقایع تالیف حسین بن عبدالله سرابی، سیاحت نامه ابراهیم‌بیگ نوشته زین العابدین مراغه‌ای، انجمن ارگان انجمن ایالتی آذربایجان اثر دکتر منصوره رفیعی و نیز کتاب ترکی آذربایجان فولکلوریندان نمونه لر تالیف دکتر سلام‌الله جاوید، نام روستای مورد بحث آلوار قید شده است. نقشه ای روسی نیز، در تایید آلوار بودن در آن قسمت ارائه گشته است. همچنین، در وقف ‌نامه ربع رشیدی که حدود هفتصد سال پیش توسط رشیدالدین فضل‌الله همدانی نوشته شده، اسم علی آباد از نامهای کتابتی آلوارها بدون پسوند یا پیشوند آمده است و قریب به یقین منظور از آن اسکی آلوار میباشد. حتی اگر سند مربوط به یئنی آلوار نیز باشد، با این مدرک تردیدی باقی نمیماند که در آن زمان اسکی آلوار وجود داشته و آنجا روستایی قدیمی است.

عنوان مبحث پنجم، اسکی آلوار در 300 سال پیش خواهد بود و در آنجا یک سند ارزشمند تاریخی از دفاتر مالیاتی عثمانیها ارائه خواهد گردید که مربوط به زمان اشغال آذربایجان در آن برهه توسط آنهاست. از دفاتر مالیاتی مزبور، مدارکی در تایید اسکی آلوار و یئنی آلوار بودن این دو روستای منطقه ارائه خواهد گردید. همچنین در آن دفاتر، نام دیگر اسکی آلوار، موللا احمدلی (ملا احمدلو) ضبط شده است که از نامهای مورد استفاده این روستا درگذشته بوده است.

در قسمت ششم و نهایی این مقاله نیز، به ریشه شناسی نام آلوار پرداخته شده است. همانطوریکه خواهد آمد، به این نتیجه رسیده شده که نام اصلی آنجا آلبار (Albar) بوده، نامیده آلوار (Alvar) از تبدیل حرف ب به واج و در آن پدیدار گشته است. آلبار (آل بار) در زبان ترکی، همه سرخ یا کامل سرخ معناشناسی شده است. به نظر میرسد این روستا به خاطر اینکه نمای ظاهری جالب توجه سرخ رنگی داشته، بدین نام نامیده شده و مشهور گردیده باشد. به خاطر اینکه موقع تشکیل آن روستا، مصالح و خاک خانه های کاه گلی آن‌ که مشخصا در آن موقع محدود و معدود بوده اند، در همه یا غالبشان از خاک قرمزی شبیه کوه عینالی تبریز استفاده شده، آلبار نامگذاری گشته است. آلبار کندی نیز، روستایی که خانه های از دور مشخص آن همه سرخ یا کامل سرخ هستند، وجه تسمیه مناسبی میباشد.

نکته: اسکی آلوار در چند سال اخیر، طبق مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به علت قرارگرفتن در محدوده طرح جامع شهر تبریز به صورت منفصل به این شهر الحاق گردیده و در حال حاضر جزو محلات شهرداری منطقه ۶ کلانشهر تبریز میباشد. با وجود این در مقاله، بعلت سابقه تاریخی، از عنوان روستا برای آن محله تبریز استفاده گردیده است.

کامل مقاله روستای قدیمی اسکی آلوار را از اینجا بخوانید:

https://uploadkon.ir/uploads/3dfa29_25Alvar.pdf

آلان؛ نام بومی ناحیه تاریخی صحرای تبریز

آلان؛ نام بومی ناحیه تاریخی صحرای تبریز

(قدرت ابوالحسنی ساغالان)

1) مقدمه

بین شهرهای تبریز و صوفیان، دشت وسیع همواری وجود دارد که نواحی همجوار آن از سه طرف کوهستان بوده، یک سویش هم دریاچه اورمیه میباشد. در کتب تاریخی از این دشت، با عنوان صحرا یاد شده است. به خاطر تعلقش به تبریز، آن ناحیه صحرای تبریز نامیده گردیده است. همچنین، به دلیل مرکزیت داشتن شهر سردرود (سردری) در آن محال، نامش سردرود و صحرا و اسامی منتج از آن، یعنی سرد و صحرا، سرد صحرا و سردصحرا نیز مکتوب گشته است. شایان ذکر است، به این منطقه دشت تبریز نیز گفته میشود. به هر حال در قسمت دوم، در مورد ناحیه تاریخی صحرای تبریز و اسامی مکتوب آن، با ارائه مثالها بحث خواهد گردید.

در مبحث سوم، دلایل مستندی مبنی بر کوتاه شده بودن سرد از سردرود در نامیده های مکتوب این ناحیه اقامه خواهد گردید. همانطوریکه ملاحظه خواهد شد، در برخی اسناد تاریخی برای ناحیه مورد بحث، اسم سردرود و صحرا ذکر شده، در برخی دیگر سرد و صحرا. برای درب واحد گجیل (گجیل قاپیسی)، هم نام دیگر سردرود ضبط گردیده، هم سرد. محله یا کوی واحدی در تبریز نیز، با اسم سردرود یا سرد نام برده شده است. مطلب دیگر اینکه، نام بلوک سرد صحرا یا سردصحرا در اسناد زیادی برای این ناحیه استفاده گردیده است. در اینمورد باید گفت، صفت سرد در این ترکیبات، برخلاف آنچه خیلیها میپندارند، مشخص کننده سردی نسبی صحرا نبایستی باشد. زیرا، آب و هوای این دشت و صحرا در مقایسه با اطراف کوهستانی آن بطور طبیعی گرمتر بوه و سردتر نیست. یعنی، به این صحرا و دشت تبریز صفت سرد اطلاق کردن غیرطبیعی و بی مسمی میباشد! بلکه، سرد کوتاه شده سردرود میباشد.

در قسمت چهارم، جهت آشنایی خوانندگان با موضوع مهم فارسیزاسیون، بحثی با عنوان فارسیزه کردن توپونیمهای ترکی در نوشته ها گنجانده گشته است و مثالهایش هم از محال مورد گفتگو، ذکر گردیده اند. در آن قسمت همچنین، در مورد قانون هماهنگی اصوات در زبان ترکی توضیحاتی بیان شده است.

کلمه صحرای مکتوب گشته در نام محال مورد بحث، توسط مردمان بومی برای نامیدن این ناحیه استفاده ای ندارد و به نظر میرسد، ترجمه فارسی گشته از یک اسم بومی باشد. آن نام بومی، در میان اهالی روستاهای این ناحیه و نواحی همجوار جستجوهای ناموفق شده است و احتمالا، نام مورد اشاره منسوخ گردیده است. با وجود این، همانطوریکه در قسمت پنجم و نهایی مقاله خواهد آمد، کلمه صحرا، در لغتنامه های فارسی به معنای زمین هموار و فراخ ضبط گشته که برای توصیف ناحیه مورد بحث، هم معنی کاملا مناسبی میباشد. کلمه آلان (Alan) نیز، به همان معنی در فرهنگ های ترکی ضبط شده است. همچنین آلان، در اسامی سه روستای کهن محال مورد بحث به نامهای آلاندوز (Alanduz)، آبالان (Abalan) و ساغالان (Sağalan) منعکس گشته است که در سه قسمت از نظر جغرافیایی متفاوت آن دشت وسیع واقع گشته اند و این موضوع، منعکس کننده رواج آلان در میان ترکان بومی برای این ناحیه در گذشته است. بدلیل قرار گرفتن در این جلگه هم، هر سه اسم مکان مذکور در رابطه با آلان بوده است و همانگونه که خواهد آمد، با آن ریشه یابی گردیده اند. آلاندوز (از محلات فعلی سردرود و با نام رسمی القلندیس)، بازتابنده موقعیت اوایل آلان و ریشه آن آلان دوز (Alan düz) یا آلان دیز (Alan diz) بوده است. آبالان (نام قدیم و اصلی مایان سفلی)، در مرکز آلان قرار گرفته و ریشه اش، آباآلان (Aba alan) بمعنی آلان مادری، اصلی و مرکزی میباشد. ساغالان (سهلان) نیز، سمت راست آلان تبریز بوده و ریشه آن، ساغ آلان (Sağ alan) میباشد. بعلاوه، نمونه مشابه آلان تبریز، آلان سراب میباشد که راجع به آنهم، عنوانی گنجانده شده است.

کامل مقاله آلان را از اینجا بخوانید:

https://uploadkon.ir/uploads/061d26_25Alan.pdf

تغییر هویت و حاکمیت اراضی تاریخی آذربایجان

تغییر هویت و حاکمیت اراضی تاریخی آذربایجان

(قدرت ابوالحسنی ساغالان)

در ابتدا قید شود که تاریخ طبری و ترجمه فارسی آن (تاریخ بلعمی) از قدیمی ترین کتابهای تاریخی است و نگارش ترجمه فارسی آن به بیش از هزار سال پیش باز میگردد. در آن کتاب و صفحه ۳۳۵، جغرافیای تاریخی سرزمین آذربایجان از همدان تا دربند خزران (شهر دربند) که در جنوب جمهوری خودمختار داغستان روسیه واقع میباشد، چنین ذکر گردیده است: "و اول حد از همدان درگیرند، تا به ابهر و زنگان بیرون شوند و آخرش به دربند خزران و در این میان هر شهری که هست همه را آذربایگان خوانند"

سند فوق به روشنی، اطلاق نام آذربایجان به شهرهای آن سوی رود ارس از جمله جمهوری آذربایجان فعلی را نیز بیان مینماید. زیرا آنها هم بین همدان و دربند قرار گرفته اند. اما ما در این نوشته، به اتفاقات مهمی که به ضرر ترکان در اراضی تاریخی آذربایجان جنوب ‌ارس در یکصد سال اخیر بعد از به قدرت رسیدن رضاخان و حاکم شدن فارسها افتاده، اشاراتی خواهیم داشت‌. ترکانی که صاحبان اصلی آذربایجان میباشند.

ترجمه فارسی سفرنامه جکسن اثر آبراهام جکسن، ایرانشناس آمریکایی، در دسترس است که در سال ۱۹۰۶ میلادی نگاشته شده، مربوطه به حدود ۱۲۰ سال پیش و قبل از رضاخان میباشد. در این سفرنامه، غالب اسامی ولایات، شهرها و روستاهای آدربایجان با نامهای بومی و اصیل ضبط گردیده اند. اسامی که بعد از رضاخان به این طرف تغییر نام داده شده فارسیزه گشته اند.

نقشه ای از ایران من جمله ولایات آذربایجان نیز، در سفرنامه جکسن چاپ شده است که اسامی جغرافیایی آن زمان را منعکس نموده است. همچنین، مسیر مسافرت جکسن در ایران با منحنی قرمز مشخص گشته است. مطابق با نوشته بلعمی در بالا و موقعیت جغرافیایی شهر همدان، میتوان نتیجه گرفت، قاراقان (خرقان)، گروس، اردلان، خمسه و قره داغ ولایتهایی از آذربایجان تاریخی میباشند. طبیعتا شهر و روستاهای ثبت شده در جدودهای قید شده نیز از آذربایجانند.

اما،‌ در اثر سیاستهای آذربایجان و ترک ستیزانه حکومتهای بعد از رضاخان تهران، بخشهای مهمی از آذربایجان تاریخی، تغییر هویت و حاکمیت داده اند:

۱. آنگونه که در نقشه جکسن مشاهده میگردد، در ایران، سرزمینی با نام بومی کردستان وجود نداشته است‌. سال تاسیس استان کردستان ایران ۱۳۳۷ شمسی میباشد که بر پایه بر دو ولایت اردلان و گروس آذربایجان تاسیس گردیده است.

۲. کردها به نوار مرزی با کشور ترکیه کوچانده شده اند و ارتباط ترکان آذربایجان را با ترکیه قطع شده است‌. کردها ابتدئا، عمدا بصورت عشایر در آذربایجان زندگی کرده اند. سپس، روستاهای ترک نشین آنجا را تصاحب کرده اند. الان هم شهرهای کردنشین در آذربایجان غربی بوجود آمده اند.

جمعیت کردها با حمایتهای حاکمیت در شهر اورمیه مرکز آذربایجان غربی نیز قابل توجه گشته است. حتی گاها کردها، اورمیه را کردستان هم مینامند! اما، در صفحه ۱۰۹ سفرنامه جکسن پاراگرافی هست که به خوبی عدم تعلق اورمیه و روستاهای آذربایجان به کردها را نشان میدهد: "در پیرامون اورمیه بارویی به شعاع پنج کیلومتر کشیده اند که دارای هفت دروازه و خندقهایی است که در جاهایی که بیشتر ممکن است در معرض هجوم قرار گیرد کنده اند. در واقعه فراموش نشدنی سال ۱۸۸۵ (۱۲۹۷ ه. ق) که کردها اورمیه تاختند ارزش این سد دفاعی مضاعف به خوبی معلوم گشت. این نوادگان کردوچی های قدیم (کردها) روستاهای پیرامون اورمیه را به باد غارت گرفتند و سوختند و ویران کردند، و تنها پس از کشته شدن مردمی بیشمار و تباه گشتن مالی بسیار بود که توانستند آنان را به جای خود نشانند."

۳. قبل از رضاخان، نوار کناره دریای خزر از آستارا تا انزلی جزو آذربایجان بوده است. ولی این نوار غالبا ترکنشین در زمان پهلوی دوم ضمن قطع کامل ارتباط آذربایجان با دریای خزر، به استان گیلان تاسیس شده در سال ۱۳۴۴ شمسی داده شده، به کنترل گیلکها درآمده است.

۴. طبق این منبع معتبر تاریخی میتوان گفت، محدوده تاریخی آذربایجان داخل ایران (جنوب ارس)، از شرق با دریای خزر و سمنان، از غرب با ترکیه و عراق تا حوالی قصر شیرین و از جنوب با لرستان همسایه بوده است. یعنی شامل استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، زنجان، همدان، قم، قزوین، تهران، گیلان، البرز، مرکزی، کردستان و کرمانشاه فعلی ایران میباشد.

میشود گفت، به غیر از چهار استان اول مذکور که زبان گفتاری مردمان شهر و روستاها هنوز ترکی است، حکومت با سیاستهای فارسگرانه، زبان گفتاری شهرهای ترک نشین دیگر استانها را فارسی نموده است و ترکی فقط در روستاها متداول است.



منابع:

- ترجمه تاریخ طبری، ابوعلی محمد بلعمی، به اهتمام محمدجواد مشکور، تهران، سال ۱۳۳۷ شمسی

- سفرنامه جکسن (ایران در گدشته و حال)، آبراهام والنتاین ویلیامز جکسن، ترجمه منوچهر اميرى و فريدون بدره‌اى، انتشارات خوارزمی، تهران، چاپ دوم، ۱۳۵۷ شمسی

گیلیخان، شهر باستانی که نیاز به باز شناسی دارد!

گیلیخان، شهر باستانی که نیاز به باز شناسی دارد!

گیلیخان، شهر باستانی که نیاز به باز شناسی دارد، ویدئویی از جناب آقای محمدعلی اوجاقی نیارا محقق شناخته شده آذربایجان و مدیر کانال یارپاق میباشد. از ایشان، بابت عنایت به مسئه گیلیخان و زحماتشان بسیار بسیار سپاسگزاریم.

===

در گذشته مابین تبریز و صوفیان، شهری بنام گیلیخان وجود داشته است که احتمال داده می‌شود، مربوط به دوره‌ی اشکانی است.

با وجود این، متاسفانه، تاکنون سطری رسمی راجع به این شهر مهم و باستانی منتشر نشده است. محوطه‌ی آن به حال تخریب رها و این میراث گرانبهای مادی و معنوی منطقه توسط کاوشگران غیرمجاز و دیگران از بین برده می‌شود! در صورتیکه شهر باستانی گیلیخان پتانسیل اینرا دارد که بعنوان یکی از آثار باستانی آذربایجان شرقی به ثبت برسد و حتی یکی از آثار ملی ایران گردد. اراضی به جای مانده شهر وسیع گیلیخان بین روستاهای ساغالان (سهلان)، آلوار سفلی، مایان علیا، مایان سفلی و نادارلی (نظرلو) تقسیم گشته است. مرکز این شهر باستانی نیز به نظر می‌رسد، محلی بنام قوم بازی در اراضی آلوار سفلی و کنار آغلی بنام آغل رحمان باشد. چرا که قوم بازی بیش از جاهای دیگر گیلیخان در معرض کندوکاوهای غیرمجاز است.

پژوهشگر و نویسنده‌ منطقه‌ تاریخی گیلیخان

قدرت ابوالحسنی ساغالان

کانال تلگرامی یارپاق (@yarpaq2)

==========

ویدئوی آقای محمدعلی اوجاقی را در آپارات تماشا نمایید:

https://www.aparat.com/v/hyfpag7

نامه سرگشاده به مدیر کل ميراث فرهنگي آذربایجان شرقی در قبال شهر باستانی گیلیخان

(قدرت ابوالحسنی ساغالان)

نامه ای الکترونیکی سرگشاده به مدیر کل ميراث فرهنگي آذربایجان شرقی (تبریز) آقای احمد حمزه زاده و رونوشت الکترونیکی به واحدهای روابط عمومی، معاونت گردشگری، معاونت میراث و اداره حراست در تاریخ ۱۴۰۳/۷/۲۳ ارسال گشته و خواهان جوابدهی میراث در قبال شهر باستانی گیلیخان شده است. نامه ضمیمه فایل شهر باستان گیلیخان داشته و متن اصلی آن به صورت زیر است:

مدیر کل محترم ميراث فرهنگي آذربایجان شرقی، جناب آقای احمد حمزه زاده

با عرض سلام و خسته نباشید.

امیدوارم حالتان خوب باشد.

موضوع شهر باستانی گیلیخان را میخواستم به اطلاع میراث فرهنگی استان آذربایجان شرقی که این اثر در حوضه آن میراث است، رسانده، نظر محترم ميراث فرهنگي آذربایجان شرقی (تبریز) را در مورد گیلیخان بدانم. چرا در مورد گیلیخان مطلب رسمی متنتشر نشده، از آن میراث گرانبها محافظت نمیگردد؟!

مطالب بیشتر در مورد شهر باستانی گیلیخان در وبلاگ نگارنده هستند:

https://sinixkorpu.blogfa.com/tag/%da%af%db%8c%d9%84%db%8c%d8%ae%d8%a7%d9%86

با احترام

پزوهشگر و نویسنده

قدرت ابوالحسنی سهلان

1403/7/23

===========

شهر باستانی گیلیخان

مابین تبریز و صوفیان، در گذشته شهری بنام گیلیخان وجود داشته است که در مورد آن مقاله ای بنام شهر باستانی گیلیخان در ۱۹ صفحه و ارجاع به ۴۳ منبع به قلم نگارنده، مهرماه ۱۴۰۲ و شماره ۲۱۷ ماهنامه خداآفرین در تهران چاپ گردیده است. مقاله مذکور در فضای مجازی نیز انتشار یافته است. احتمال داده میشود، گیلیخان شهری اشکانی بوده باشد.

با وجود این، متاسفانه، تاکنون سطری رسمی راجع به شهر مهم و باستانی گیلیخان منتشر نگشته است!! محوطه آن به حال تخریب رها و این میراث گرانبهای مادی و معنوی منطقه توسط کاوشگران غیرمجاز و دیگران از بین برده میشود! در صورتیکه شهر باستانی گیلیخان پتانسیل اینرا دارد که بعنوان یکی از آثار باستانی آذربایجان شرقی به ثبت برسد و حتی یکی از آثار ملی ایران گردد.اراضی به جای مانده شهر فوق العاده وسیع گیلیخان بین روستاهای ساغالان (سهلان)، آلوار سفلی، مایان علیا، مایان سفلی و نادارلی (نظرلو) تفسیم گشته است. مرکز این شهر باستانی نیز به نظر میرسد، محلی بنام قوم بازی در اراضی آلوار سفلی و کنار آغلی بنام آغل رحمان باشد. چراکه قوم بازی بیش از جاهای دیگر گیلیخان در معرض کندوکاوهای غیرمجاز است.

بعنوان یکی از اهالی و پژوهشگر منطقه گیلیخان، از مسئولین میراث فرهنگی آذربایجان شرقی (تبریز) در مورد شهر باستانی گیلیخان و تاریخ آن انتظار پاسخگویی دارم. دوران پوشیده نگه داشتن مدنیت گیلیخان، دیگر به سر آمده است! به وظایف قانونی خود درقبال این میراث ارزشمند مادی و معنوی عمل نموده، از باقیمانده گیلیخان پاسداری نمایید.

پزوهشگر منطقه گیلیخان

قدرت ابوالحسنی سهلان

تاریخ 1402/11/9

=========

بازتاب نامه فوق :

پایگاههای خبری یازاکو، آوای تبریز، صاحب دیوان، آلبوم مایان، ارک خبر، ندای صدای بی صدا و غیره.

پنهانکاری در مورد شهر باستانی گیلیخان

پنهانکاری در مورد شهر باستانی گیلیخان

(قدرت ابوالحسنی ساغالان)

فکر میکنم، ایران از نادر کشورهای جهان باشد که به سبب وجود سیاستهای ترک ستیزانه و آذربایجان ستیزانه مفرط در ارگانهایش، شهری باستانی (و احتمالا اشکانی) به عظمت گیلیخان را میتوان در آن پنهانش نمود! بی شرمانه نیز، در مورد آن میراث مهم باستانی سطری رسمی منتشر نکرده، راضی به محو تدریجی میراث ارزشمند ببود!

نگارنده، موضوع شهر باستانی گیلیخان را به خبرگزاریهای سراسری متعددی جهت پاسخگویی مسئولین میراث فرهنگی تبریز فرستاده بود که بدلیل وجود سیاستهای ضدترکی و ضد آذربایجانی رایج در آن رسانه ها، هیچکدام منعکسش نکرده بودند. فقط، همانطوریکه در شکل مشاهده میگردد، موضوع در سایت آخرین خبر منتشر گشته که آنهم بعد از مدت کوتاهی مطلب را حذف نموده است!!

باز، دست همه فعالین فرهنگی آذربایجان درد نکند که موضوع شهر باستانی گیلیخان را در سایتها، کانالها و پیجهایشان منتشر نمودند و باعث آشنایی بیشتر مردمانمان با این موضوع مهم گشتند.

تغییر نام و فارسیزاسیون توپونیمهای شهرستان مرند

مقاله تغییر نام و فارسیزاسیون توپونیمهای شهرستان مرند نوشته قدرت ابوالحسنی ساغالان منتشر شد:

https://uploadkon.ir/uploads/225109_24تغییر-نام-و-فارسیزاسیون-توپونیمهای-شهرستان-مرند.pdf

تغییر نام و فارسیزاسیون ۳۰ مورد از اسامی روستاهای شهرستان مرند

تغییر نام و فارسیزاسیون ۳۰ مورد از اسامی روستاهای شهرستان مرند
(قدرت ابوالحسنی سهلان)

قبل از رفتن به سراغ اسامی اصیل و فارسیزه روستاهای شهرستان مرند آذربایجان، بجاست، در اینجا به چرایی باقی ماندن کلمه ترکی کند در نامهای روستاهای ایران از دست تحریف گران اسامی و مفرسان حکومتی توضیحات مختصری ارائه گردد. در جایی راجع به این مطلب خوانده بودم، دلیل باقی ماندن کلمه کند در اسامی روستاهای ایران از جمله آذربایجان این بوده است که مفرسان این لغت را فارسی و از بن کندن پنداشته اند. از اینرو هم، نیازی به تغییر آن به مترادفش کلمه ده فارسی ندیده اند. در صورتیکه، لغت کند حدود هزار سال پیش در دیوان لغات الترک محمود کاشغری به معنی شهر و روستا و بعنوان یک کلمه اصیل ترکی ذکر گردیده است و در دنیای وسیع ترک هم کاربرد گسترده ای دارد. بعلاوه، با کندن مکانی در آنجا شهر و روستا ایجاد نمیکنند، بلکه محل زیستها معمولا توسط فرد یا گروهی بدلایل مختلف بنا میگردند.

به هر حال، موضوع تغییر نام و فارسیزاسیون اسامی خاص ترکی در ایران، در اسامی روستاهای شهرستان مرند نیز زیاد مشاهد میگردند که در این نوشته به سی مورد از اسامی بومی و اصیل بهمراه نام رسمی و جعلیشان در زیر اشاره میگردد:

۱) اویرگان: ابرغان
۲) اؤردکلی: اردكلو
۳) ائرسی: ارسي
۴) اره لن: ارلان
۵) اوست داغی: اسدداغي
۶) الینجه: النجق
۷) انه مه: انامق
۸) یام: پیام
۹) جاواش: جواش
۱۰) چرک دمیر: چراگاه امير
۱۱) چیر چیر: چرچر
۱۲) دره: درق
۱۳) ددیوان: ديده بان
۱۴) زونوزاق: زنوزق
۱۵) آیران دیبی: عريان تپه
۱۶) ایش اوبا /ائشه وت: عیش آباد
۱۷) قره جه فیض الله: قراجه فيض اله
۱۸) قره جه محمد: قراجه محمد
۱۹) گله وان: گله بان
۲۰) کوشک سارای: كشكسراي
۲۱) کوللو: كندلج
۲۲) کوکه مر: کوه کمر
۲۳) گون‌اوو: كوهناب
۲۴) مییاو /مییوو: میاب
۲۵) میزار: ميزاب
۲۶) چای هرزن: هرزند جديد
۲۷) داش هرزن: هرزند عتيق
۲۸) یوخاری یئکن: يكان عليا
۲۹) آشاغی یئکن: يكان سفلی
۳۰) اسکی کند: اصلی کندی

تغییر نام و فارسیزاسیون ۳۰ مورد از اسامی روستاهای بین تبریز و صوفیان

تغییر نام و فارسیزاسیون ۳۰ مورد از اسامی روستاهای بین تبریز و صوفیان

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

اسم یک مکان (توپونیم) نشان میدهد، هویت بخشان به آن محل و ساکنین اولیه آنجا از کدام قوم بوده است. از اینرو، جهت تحریف نشدن گذشته تاریخی و حفظ هویت ساکنان اولیه مکانها، بایستی از اسامی خاص و بومی آنها بدقت محافظت گردد. ولی در ایران، بعد از به قدرت رسیدن رضاخان پهلوی و حاکم شدن فارسها در حدود یکصد سال پیش، سیاستهای شوونیستی فارسیزه کردن توپونیمهای غیرفارسی رواج داشته است. درحال حاضر هم میتوان گفت، اغلب اسامی رسمی شهرها و روستاهای مناطق ترک نشین ایران از جمله آذربایجان، جهت دوختن هویت فارسی به آنها فارسیزه گشته اند و سعی شده است، اسامی جدید جعلی و فارسیزه را کم کم بین مردمان رواج داده، اسامی اصیل و بومی کهن ترکی آنجاها را به نسیان بسپارند.

موضوع تغییر نام و جعل گفته شده بالا، در اسامی روستاهای بین تبریز و صوفیان کاملا مشهود میباشد که به سی مورد از اسامی بومی و اصیل بهمراه نام رسمی و جعلیشان در زیر اشاره میگردد:

۱) ساغالان: سهلان

۲) نادارلی: نظرلو

۳) هورلان: هارونیه

۴) ایسمی کمر: سفید کمر

۵) نمتوللا: نعمت آلله

۶) زینوو: زیناب

۷) سهسن دیزه /سرکن دیزه: سرکند دیزج

۸) آلیشا: علیشاه

۹) ساروانقولو: ساربانقلی

۱۰) کول آوا: گل آباد

۱۱) کوندور: کندرود

۱۲) قوم تپه: قم تپه

۱۳) خوجا میرجان: خواجه مرجان

۱۴) اوست چیلله خانا: چله خانه علیا

۱۵) آشاغی چیلله خانا: چله خانه سفلی

۱۶) پردیل: پردل

۱۷) زئیناوا: زین آباد

۱۸) داش ایسپیران: سفیدان عتیق

۱۹) یئنگی ایسپیران: سفیدان جدید

۲۰) گول آخیر: گل آخر

۲۱) کؤهول: کهل

۲۲) مینه ور: منور

۲۳) آشاغی گومانا: گمانج سفلی

۲۴) یوخاری گومانا: گمانج علیا

۲۵) آشاغی مایان/ آوالان: مایان سفلی

۲۶) یوخاری مایان: مایان علیا

۲۷) آشاغی آلوار: الوار سفلی

۲۸) یوخاری آلوار/ اسکی آلوار: الوار علیا

۲۹) خوجا دیزه: خواجه دیزج

۳۰) قیزیل دیزه: قزل دیزج

قانلی آغیل

قانلی آغیل

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

آشاغی آلوارکندینین یئرلرینده، بؤلگه اهلی اورانی قانلی آغیل، هردنده قان آغیلی سسله ین بیر آغیل وار. آغیل، قدیم گونئی یولونون نئچه یوز مترلییینده، ساغالان ایله یوخاری مایان کندلری یئرلری یاخینلیغیندادیر. هابئله، چئوره کندلردن اوزاقلیقدا اولوب، اسکی گیلیخان شهری منطقه سینین ایچریسینده ده یئر آلیر.

فرامرز بی ابیضی (۱۳۴۵ دوغوملو)، آشاغی آلوارلی بیر کیشی، قونوشولان آغیلین قاباقجالار حاجی روستم آغیلی آدی اولدوغونو دئییر‌‌. یئتمیش ایلدن چوخ اولاردا، ایکی روتبه لینین اؤلمه سیله اورانین قانلی آغیلا شؤهرت تاپماسینی سؤیله ییر. فرامرز بییین دئدییینه گؤره، پالچیقدان سالینمیش ایلکین قانلی آغیل زامان اوزره آرادان گئدیب، ایندی داها یوخدور. آنجاق، یئرینده نئچه ایلدیر سیمیت بؤلوکلریله دوزلمیش یئنی بیر آغیل وار. ائشیتدیکلرینی سؤیله ین آلوارلی خوش صؤحبت کیشینین قانلی آغیل اولایلاری، باشقا بؤلگه کندلیلریندنده ائشیدیلیر. بو ائشیتدیکلرله خاطیره لردن، آغیلین کندلردن اوزاق و او زامانلار گل- گئدلی اولان گونئی یولونا یاخین اولماسینا خاطیر، ایسمعلی (اسماعیل) آدلی بیر کیشینین باشچیلیق ائتدیی اوغرولارین فایدالاندیغینی سونوج آلماق اولور.

ایسمعلی گوروپو، ۷-۶ نفر توفنگچی اییمیشلر. اونلار، بؤلگه اهلی و باشقالاردان اوغرولوق ائدیردیلر. چوبانلارلا کندلیلردن ائحتیاجلارینی اله گتیریرمیشلر. ایسمعلی اؤزو، صوفیانین قوم تپه کندیدن ایدی. موختار ایله بالاعلی سردری یاخیلیغینداکی شیخ حسندن ایدیلر. هابئله ساغالانلی حسن اونون گوروپوندا ایدی. بوستان آوانین قازانچای و توفارقانین داش کسن کندیندنده گوروپدا وار ایمیشلار. بعضیلری، ایسمعلی توفنگچیلرینی دوغرو نظره گلمه ین ۱۵-۱۰ نفره ده چاتدیریرلار. یوخسوللوق ایسه، ایسمعلی گوروپونون اوغرولوغا اوز گتیرمکلرینین اصلی سببی سؤیله نیر.

ادامه نوشته

مقاله محمدعلی ساغالانی و جعفر کاویان (از مبارزان و آزادیخواهان برجسته آذربایجانی) انتشار یافت

مقاله محمدعلی ساغالانی و جعفر کاویان (از مبارزان و آزادیخواهان برجسته آذربایجانی) نوشته قدرت ابوالحسنی سهلان در فضای مجازی انتشار یافت:

https://uploadkon.ir/uploads/953110_24محمدعلی-ساغالانی-و-جعفر-کاویان.pdf

https://up.20script.ir/do.php?filename=f9bb-محمدعلی-ساغالانی-و-جعفر-کاویان.pdf

به سینیق چایی، ساغالان چایی هم گفته میشود

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

حاجی عزت زمانی، یکی از اهالی مسن روستای قیزیل دیزه (قزل دیزج) میگوید، او شنیده است که در روستای آنها به رود سینیق چایی، ساغالان چایی هم بگویند، بدلیل‌ آمدن رود از سمت روستای بالا دست ساغالان (سهلان).

نقشه فوق که مربوط به سال ۱۸۸۶ میلادی است، سندی بر گفته حاجی عزت میباشد که اسم رود مذکور درمحل اتصالش به دریاچه اورمیه، ساغالان چایی ثبت شده است. این سند بعلاوه، در تایید ساغالان بودن نام روستای با نام رسمی سهلان است.

در نقشه قدیمی مذکور همچنین، اسامی اصیل و بومی روستاهای خوجا میرجان، ایسمی کمر و غیره بجای نامهای رسمی و فارسیزه خواجه مرجان، سفیدکمر و غیره به چشم میخورند.

منبع:

نقشه ایران (در شش قسمت)، سال چاپ ۱۸۸۶

https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b532481540/f1.item.zoom

کتابی در باره گیلیخان به خطی باستانی و روی پوست حیوانات موجود بوده است!

کتابی در باره گیلیخان به خطی باستانی و روی پوست حیوانات موجود بوده است! به نقل از یکی از فعالین فرهنگی منطقه گیلیخان که او هم مطلب را از یک شخص مورد اعتماد شنیده است، کتابی در باره گیلیخان، نگارش یافته با یک خط باستانی روی پوست حیوانات و در تعدادی صفحه موجود بوده است. به گفته شخص نامبرده، مطابق شکل، در بالای صفحه اول یا یکی از صفحات دیگر کتاب گیلیخان، به خط باستانی آن عصر که علائم آن تا حدودی شبیه خط اورخون باستانی ترکان میباشند، کلمه ای یا کلماتی درج گردیده بود. در زیر کلمه یا کلمات مذکور هم، شکلی شبیه گربه وجود داشته که در بین دو گوشش چشمی نقاشی شده بود.

سالها پیش، کتاب گیلیخان موصوف بالا در اثر اتفاقاتی ناشناخته، از میراث فرهنگی شهر شیراز استان فارس سر در می آورد! در آنجا، یکی از کارمندان میراث فرهنگی شیراز به کتاب ارزشمند گیلیخان دستبرد میزند و کتاب را از میراث فرهنگی آن شهر به خانه اش برده، آنرا صفحه صفحه مینماید و هر صفحه کتاب را به بهایی گزاف به عنوان نقشه گنج به افراد طمعکار میفروشد! کارمند خلافکار در نهایت، با شکایات متشاکیان پول از دست داده، دستگیر میگردد و از سرنوشتش اطلاعاتی موجود نیست.

میخواهیم بدانیم، سرنوشت صفحات کتاب گیلیخان در شیراز چه فرجامی داشته اند؟ چون بایستی، اطلاعات ارزشمندی راجع به گیلیخان و تاریخ منطقه در آن کتاب قدیمی درج شده باشد‌. از میراث فرهنگی استان سئوال داریم، کتاب قدیمی گیلیخان که قاعدتا میبایستی میراث فرهنگی آذربایجان شرقی (تبریز) آنرا صاحب میشده و بعنوان میراث ارزشمند تاریخی آذربایجان از آن حفاظت میکرده، چرا و چگونه به شیراز برده شده است؟!

قدرت ابوالحسنی سهلان

مسئولین میراث فرهنگی آذربایجان شرقی (تبریز) در مورد شهر باستانی گیلیخان پاسخگو باشند!

مابین تبریز و صوفیان، در گذشته شهری بنام گیلیخان وجود داشته است که در مورد آن مقاله ای بنام شهر باستانی گیلیخان در ۱۹ صفحه و ارجاع به ۴۳ منبع به قلم نگارنده، مهرماه ۱۴۰۲ و شماره ۲۱۷ ماهنامه خداآفرین در تهران چاپ گردیده است. مقاله مذکور در فضای مجازی نیز انتشار یافته است. احتمال داده میشود، گیلیخان شهری اشکانی بوده باشد.

با وجود این، متاسفانه، تاکنون سطری رسمی راجع به شهر مهم و باستانی گیلیخان منتشر نگشته است!! محوطه آن به حال تخریب رها و این میراث گرانبهای مادی و معنوی منطقه توسط کاوشگران غیرمجاز و دیگران از بین برده میشود! در صورتیکه شهر باستانی گیلیخان پتانسیل اینرا دارد که بعنوان یکی از آثار باستانی آذربایجان شرقی به ثبت برسد و حتی یکی از آثار ملی ایران گردد.اراضی به جای مانده شهر فوق العاده وسیع گیلیخان بین روستاهای ساغالان (سهلان)، آلوار سفلی، مایان علیا، مایان سفلی و نادارلی (نظرلو) تفسیم گشته است. مرکز این شهر باستانی نیز به نظر میرسد، محلی بنام قوم بازی در اراضی آلوار سفلی و کنار آغلی بنام آغل رحمان باشد. چراکه قوم بازی بیش از جاهای دیگر گیلیخان در معرض کندوکاوهای غیرمجاز است.

بعنوان یکی از اهالی و پژوهشگر منطقه گیلیخان، از مسئولین میراث فرهنگی آذربایجان شرقی (تبریز) در مورد شهر باستانی گیلیخان و تاریخ آن انتظار پاسخگویی دارم. دوران پوشیده نگه داشتن مدنیت گیلیخان، دیگر به سر آمده است! به وظایف قانونی خود درقبال این میراث ارزشمند مادی و معنوی عمل نموده، از باقیمانده گیلیخان پاسداری نمایید.

پزوهشگر منطقه گیلیخان

قدرت ابوالحسنی سهلان

تاریخ 1402/11/9

=========

بازتاب نامه فوق : نامه فوق در فضای مجازی و در جاهای مختلف درج گشته است که بدین وسیله از تمامی بازتاب دهندگان نامه قدردانی میشود. اما تاکنون، بازتاب کنندگان:

1) پایگاه خبری یازاکو

https://yazeco.ir/132463/%d8%b4%d9%87%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b4-%d8%b4%d8%af%d9%87-%da%af%db%8c%d9%84%db%8c%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b2%d8%af%db%8c/

2) پایگاه خبری آوای تبریز

https://tabrizava.ir/%d8%b4%d9%87%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b4-%d8%b4%d8%af%d9%87-%da%af%db%8c%d9%84%db%8c%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b2%d8%af%db%8c/

3) پایگاه خبری صاحب دیوان

https://sahebdivan.ir/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%B1/

4) پایگاه خبری آلبوم مایان

https://albummayan.ir/%d8%b4%d9%87%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c-%da%af%db%8c%d9%84%db%8c%d8%ae%d8%a7%d9%86/

5) پایگاه خبری ارک خبر

https://ark-news.ir/143578/%d8%b4%d9%87%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%d8%b1%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b4-%d8%b4%d8%af%d9%87-%da%af%db%8c%d9%84%db%8c%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b2%d8%af%db%8c

6) پایگاه خبری ندای بی صدا

http://www.nbnews.ir/fa/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C/news/5396/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-http://www.nbnews.ir/fa/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C/news/5396/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-

** کانالهای تلگرامی یازاکو، آلبوم مایان سفلی، آلبوم مایان علیا، یئکن اوغلو، اردم، آذربایجانیمیز و مرندیم.

*** پیجهای اینستاگرامی یازاکو و پیج شخصی نگارنده.

سینیق (Sınıq)

سینیق (Sınıq)

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

سینیق (Sınıq)، از کلمات پرکاربرد مردمان روستاهای بین تبریز و صوفیان جهت اشاره به ناحیه ای خاص است. کلمه مذکور، به پل (پل سینیق کؤرپوسو)، رود (سینیق چایی)، مزارع، اماکن، راهها، کارخانجات، کوره ها و غیره واقع در آن حوالی توسط مردمان اطلاق گردیده، استفاده میشود. نیز سینیق، مکانی مشهور در جاده تبریز-صوفیان میباشد.

سینیق کلمه ای ترکی بوده، در اینجا به معنی شکست است، نه شکسته! وجه تسمیه این ناحیه هم به خاطر شکست عثمانیها از نادرشاه افشار در این حوالی میباشد. لازم به ذکر است، در پل سینیق کؤرپوسوی اولیه کتیبه ای موجود بوده و شاید هم یادبودی برای شکست مذکور بوده است!

با وجود اهمیت تاریخی و بومی سینیق، این نام از تابلوهای رسمی غایب است!!

مقاله شهر باستانی گیلیخان در مجله خداآفرین چاپ گردید

مقاله شهر باستانی گیلیخان در مجله خداآفرین چاپ گردید

شماره ۲۱۷ نشریه وزین خداآفرین در تهران منتشر شد. در این شماره جدید مقاله شهر باستانی گیلیخان نوشته قدرت ابوالحسنی سهلان چاپ گردیده است:

http://www.khudafarin.ir/

بدین وسیله به دکتر حسین شرقی و دیگر تلاشگران نشریه خدا آفرین خسته نباشید گفته، بسیار سپاسگزاری مینماییم.

فراموش شدنی نیست این فرزند خلف آذربایجان!

فراموش شدنی نیست این فرزند خلف آذربایجان!

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

حدود ۷ سال پیش بود. مرحومه سوسن خانم نواده رضی پس از مطالعه مطالب من در وبلاگ سینیخ کؤرپو که اغلب راجع به فولکلور و رسومات روستای ساغالان (سهلان) بودند، با فرستادن پیامی مطالب را قابل چاپ در یک ویژه نامه ماهنامه ائل بیلیمی یافته بود. بعد از آن مرا جهت آشنایی از نزدیک به دفتر ماهنامه ائل بیلیمی که از دست اندرکاران اصلی آن مجله بود و آنزمان در ناصیر آغیزی تبریز واقع بود، دعوت نمود.

ساعت چهار مورخه ۱۳۹۵/۳/۸، به دفتر ائل بیلیمی رفتم و مورد استقبال گرم خانم رضی و همکارانش قرار گرفتم. در دیداری که نزدیک ۲ ساعت طول کشید از روستایمان و خودم معلومات ارائه نمودم. خانم رضی فولکلورچی اول تشکر کرد و سپس کمبودها و نواقص مطالب را یادآور شد که جهت آشنایی بیشتر با ساغالانیان ضروری مینمود، مثلا لازم بودن عکس های بیشتر از اماکن روستا و مردمان آن، نام و شرح غذاهای آنجا، اسامی گیاهان و حیوانات روستا. من هم، در حد توان نواقصات یاد شده را برطرف و پس از مدتی با تایید خانم رضی مطالب وبلاگ را مناسب چاپ ویژه نامه ساغالان نمودم.

ویژه نامه ساغالان ائل بیلیمی با یاریهای بیدریغ خانم رضی در تیرماه ۱۳۹۵ چاپ گشت و در تاریخ ۱۳۹۵/۵/۲۷، ده جلد ویژه نامه مزبور از طرف او بدستم رسید. و من در چاپ ویژه نامه بیش از هر کس قدردان خانم رضی شدم.

همچنین، خانم رضی داستان کوتاههای ترکی مرا در قسمت سانجاق روزنامه مهدتمدن منتشر میکرد و مرا تشویق و ترغیب به چاپ داستانها به شکل کتاب مینمود. حتی با چند ناشر در مورد چاپ کتاب صحبت کرده بود. سرانجام خواسته خانم رضی عملی شد و سال ۱۳۹۶ کتاب ترکی سهلان (مجموعه داستان کوتاه و شعر) در ۲۹۴ صفحه توسط یاس بخشایش قم منتشر گردید. کتاب مزبور در چاپ دوم به شکل اینترنتی نام ساغالان گرفت که در واقع نام اصلی روستای سهلان میباشد.

ساغالان، فقط یکی از ده ها روستای ترک نشین ایران است که آثاری در موردشان با کمکهای بیدریغ خانم رضی چاپ گردیده است. مطرح کردن نگارنده در مطبوعات هم بیش از همه مدیون خانم رضی بوده است. من به نوبه خود و از طرف ساغالانیان بر روح سرافراز این فرزند خلف آذربایجان درود میفرستم و تمام عمر قدردانش هستم. فراموش شدنی نیست این فرزند خلف آذربایجان!

مقاله شهر باستانی گیلیخان در فضای مجازی انتشار یافت

مقاله شهر باستانی گیلیخان نوشته قدرت ابوالحسنی سهلان در فضای مجازی انتشار یافت:

https://www.upsara.com/do.php?id=152668
https://www.uplooder.net//files/42e35a001f4f4ee64a55f686ed750933/شهر-باستانی-گیلیخان.pdf.html

مقاله ساغالان در اسناد تاریخی و چند خاطره از جعفر کاویان چاپ شدند

شماره ۲۱۱ نشریه وزین خدا آفرین منتشر گردید. در این شماره جدید دو نوشته اینجانب نیز چاپ شده اند: مقاله ساغالان در اسناد تاریخی سه قرن گذشته و چند خاطره مردم از جعفر کاویان وزیر جنگ فرقه دموکرات آذربایجان.

بدین وسیله به دکتر حسین شرقی و دیگر تلاشگران نشریه خدا آفرین خسته نباشید گفته، قدردانی مینماییم.

نشریه را از سایت خدا آفرین دانلود کنید:

http://www.khudafarin.ir/

انعکاس نام ساغالان در کتاب زبان در آذربایجان باستان

انعکاس نام ساغالان در کتاب زبان در آذربایجان باستان

نویسنده کتاب پر ارزش زبان در آذربایجان باستان محقق و مورخ تبریزی دکتر رحیم بقال اصغری (رحیم آق بایراق) میباشد که در آن برای زبان غیر ترکی سازان پاسخ های علمی و با ارائه مستندات تاریخی ارائه نموده است.

دکتر آق بایراق در قسمت تغییر نام ها در صفحه ۲۵۱ کتاب فوق، به بخش کوچکی از پروژه زبان سازی برای مناطق ترکی ایران نیم نگاهی انداخته تا مشخص گردد که چگونه در پی ساختن زبانی تحلیلی برای ما بوده اند. در این قسمت تبدیل نام ساغالان به سهلان نیز مشاهده میگردد.

دانلود کتاب زبان در آذربایجان باستان:

http://up44.ir/4divqvsx

مقاله ساغالان در اسناد تاریخی سه قرن گذشته در مجله غروب چاپ شد

در هفت سالگی مجله «غروب» شماره ۲۵ آن در ۴۳۰ صفحه و با موضوعات متنوع تاریخی و فرهنگی انتشار یافت. در بخش تاریخ مقاله ساغالان در اسناد تاریخی سه قرن گذشته نوشته قدرت ابوالحسنی سهلان نیز چاپ شده است.

https://yazeco.ir/77929/%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D9%88-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-25/

نامهای ترکی در شجره طوایف روستای ساغالان

نامهای ترکی در شجره طوایف روستای ساغالان

(قدرت ابوالحسنی ساغالان)

اغلب اسامی موجود در شجره های طوایف روستای ساغالان عربی هستند و اسم علی بهمراه ترکیبات آن بیشترین فراوانی را دارد. این مسئله به خاطر مذهب مردمانشان، شیعه، است.

به خاطر ترک بودن اهالی ساغالان نیز، اسامی ترکی یا نیمه ترکی با فراونیهای متفاوت در شجره های ساغالان مشاهده میگردند:

الف) اسامی مردان:

آغا بابا، آغا کیشی، بؤیوک آغا، پولاد، تورکمان حسن، دورسون آلی (دورسون علی)، تانریقولو (تاریقولو)، قوچعلی، بایرام، قهرمان، محمد آغا، میرزا آغا، علی آغا، قولو، آلله وئردی، باخشی علی (بخشعلی)، حسین قولو، آغا علی، اومود علی، عیوض ( نگارش صحیح این نام ائیوز است)

ب) اسامی زنان:

خانیم، خانیم بالا، بالا خانیم، قوشو، زینب پاشا، سونا، سونا بیگیم، بیگیم، بالا بیگیم، شاه بیگیم، ماه بیگیم، سکینه خاتین، طوطی بیگیم، جئیران، خاتین، ترلان، ککلیک (کهلیک)

شایان ذکر است، در ریشه چند طایفه مهم ساغالان به نامهای اصیل ترکی برخورد میگردد. اسم جد موللاهای بومی ساغالان، آغا بابا بوده است. جد مشترک دو طایفه روستملی و ستارلی آغا کیشی نام داشته است. در ریشه طایفه تورکمان حسن اوشاغی، نام تورکمن حسن به چشم میخورد. دورسون آلی (دورسون علی) هم، جد طایفه دورسون آلی بوده است.

در رد امامزاده بودن پیرموسی ساغالان و قبول وجود حرمت آنجا

در رد امامزاده بودن پیرموسی ساغالان و قبول وجود حرمت آنجا

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

تاكنون، حتی در دوره جمهوری اسلامی که تعداد امامزاده ها فراوان افزایش یافته، از زندگاني و شجره پیرموسی ساغالان اطلاعاتي منتشر نگشته است. یعنی، پیرموسی امامزاده نمی باشد! جعل نام آن در تابلوها به میرموسی در سالهای اخیر نیز، تلاشی در جهت امامزاده سازی پیرموسی و تغییر هویت آن محل است!!

اما پیرموسی در باور ساغالانیان اعتبار و احترام خاصی داشت و حتی اهالی روستا به او قسم میخوردند. در سنوات دور، قبر بدون ضريح پيرموسي، در اطاقك كوچكي قرار داشته كه مساحت آن كمي بيشتر از خود مزار پیرموسی بوده است. قبر خواهر پیرموسی هم بیرون از این اطاقک قرار داشته است. در آن زمانها، در كنار سنگ قبر (باش داشي) پیرموسی، سنگريزه هاي كوچكي قرار داده شده بود و زائرين موقع انجام مراسم نذر بدین روال از آنها استفاده ميكردند: ابتدا يكي از سنگريزه هاي مذكور را برمیداشتند. سپس آنرا به دور سنگ قبر چند بار چرخانده، متعاقبا نذر میگفتند. در آخر نیز سعی میکردند سنگريزه را به سنگ قبر بچسبانند. اگر سنگريزه به سنگ قبر مي چسبيد و به زمين نمي افتاد، در اينصورت گفته ميشد كه نذر مورد قبول واقع گشته است.

هر مکانی که حرمت داشته، لازم نیست حتما قبر امامزاده باشد!! به نظر میرسد، این تپه باستانی نزدیک روستا محل نگهداری آتش برای ساغالانیان قدیم و نشان دهنده مکان آن برای کاروانها بوده است و به این خاطر هم احترام داشته است. شخص پیرموسی شاید یکی از افراد فعال این اوجاق بوده و به آن خاطر در این مکان به خاک سپرده شده، مزارش مورد توجه گشته است.

اسامی جغرافیایی تغییر یافته در آذربایجان (ایران)

اسامی جغرافیایی تغییر یافته در آذربایجان (ایران)

بیش از 600 اسم جغرافیایی تغییر یافته در آذربایجان (ایران) را که توسط فعالین فرهنگی ترک تهیه شده، از سایت آدلار دانلود کنید:

https://adlar.org/

دانلود شده اخیر اسامی تغییر یافته را از اینجا بخوانید:

http://up44.ir/i56mo166

در لیست اسامی تغییر یافته، تغییر نام روستای ساغالان (Sağalan) تبریز به سهلان هم مشاهده میگردد:

https://adlar.org/places/ChIJucv16a-pEEARNsxoESX9A8g

عکس های وحید ابوالحسنی

مجموعه داستان کوتاه و شعر ترکی ساغالان

مجموعه داستان کوتاه و شعر ترکی ساغالان بصورت نسخه الکترونیکی منتشر شد. این نسخه در واقع چاپ دوم کتاب سهلان مییاشد. کتاب دارای ۵۲ داستان، ۱۱ شعر و ۵ ضمیمه میباشد:

 

http://up44.ir/g9tqmatr

 

 

ساغالان در اسناد تاریخی سه قرن گذشته

ساغالان در اسناد تاریخی سه قرن گذشته

(نویسنده: قدرت ابوالحسنی سهلان)

 

http://up44.ir/fz3oa842

مدرک دیگری در ساغالان بودن روستای با نام رسمی سهلان و مربوط به سال ۱۸۹۰ میلادی

مدرک دیگری در ساغالان بودن روستای با نام رسمی سهلان و مربوط به سال ۱۸۹۰ میلادی

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

 

کتابی با عنوان آذربایجان (احوال جغرافیه و تقسیمات سیاسیه سیله اصول اداره سی) به زبان ترکی عثمانی و سال ۱۹۱۸ میلای در استانبول چاپ شده  که در گوگل بوک نیز هست. در صفحه 10 کتاب مذکور، نام دو رود جلگه واقع شده روستا، آجی چای و ساغالان چایی ذکر شده اند. در روی کتاب فوق نگاشته شده، کتاب ترجمه ای از یک اثر روسی مربوط به سال ۱۸۹۰ میباشد. 

ساغالان ترجمه شده در ترکی عثمانی در اصل روسی، موجود در گوگل بوک Сагалан دیده میشود و در صفحات ۱۱ و ۶۲ منبع روسی آمده است‌. جهت ترجمه پاراگرافهای مربوطه از دکتر میرعلی رضایی (اهل سولدوز) و آقای خسرو فطرس (اهل بروجرد) یاری خواستیم. دکتر رضایی، طبق گفته خودشان، از دوستان جمهوری آذربایجان مسلط به روسی کمک گرفته و ترجمه ترکی انجام یافته را به نگارنده برگرداندند. آقای فطرس هم مسلط به روسی هستند و به فارسی ترجمه نمودند. تلفظ روسی اسم خاص مذکور را از  رضایی ساقالان (Saqalan) و از فطرس ساگالان گرفته ایم که تنها در تلفظ حرف г متفاوتند.

ساقالان را بعنوان یک بومی ترک منطقه  بخواهیم ادا کنیم، ساغالان میگردد. زیرا حرف ق اگر بین دو حرف صدادار قرار گیرد، نرم گشته به غ بدل میشود. ساگالان به فارسی نیز، شبیه ساغالان به ترکی تلفظ میگردد. از سوی دیگر، به گفته آقای فطرس، در زبان روسی حرف غ وجود ندارد و به جای آن از  همین حرف г استقاده میگردد، مثلا بغداد،  بگداد (Багдад) نوشته میشود. بنابر این، بدون توضیحی میشود Сагалан را ساغالان ترجمه نمود، مانند ترجمه ترکی عثمانی مذکور بالا.

در زیر ترجمه فارسی پاراگرافهای ترکی آذربایجانی دکتر رضایی آورده شده که ترجمه فارسی فطرس نیز شبیه آن است:

از طرف شمال و بموازات آجی چای به سمت دریاچه رود نه چندان بزرگ ساغالان چای میریزد که در جریانات پایینش حاوی باتلاقهای نمکی بسیار است. (صفحه ۱۱)

میدان سوم، از روستای صوفیان تا شهر تبریز، یعنی مرحله چهارم، تماما صافی است که بعضی جاهایش صحرای خاک شور و یا حوضه ساغالان چای و جریانات پایین آجی چای را شامل میشود. (صفحه ۶۲)

همانطوریکه در سند مورد بحث هم آمده، در دشت صاف بین صوفیان و تبریز دو رود تقرببا به موازات هم جریان دارند‌. شمالی بیشتر مشهور به سینیق چایی و جنوبی آجی چای میباشد. در این سند تاریخی به رود شمالی با نام ساغالان چای اشاره شده است. ساغالان از نام روستای مورد بحث اخذ، به رود آبیاری کننده اراضییش و بیشتر مشهور به سینیق چایی اطلاق و در این سند منعکس گشته است.

 

منبع:

https://books.google.com/books?id=CYDD5FvzCmoC&pg=PA11&dq=%D0%A1%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjoj46d0K73AhWCRPEDHYphBzIQ6wF6BAgIEAE#v=onepage&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD&f=false

یادی از ساغالان در کتاب مسافرت به ایران مربوط به سال 1817 میلادی

 

یادی از ساغالان در کتاب مسافرت به ایران مربوط به سال 1817 میلادی

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

نویسنده کتاب مسافرت به ایران، موریس دوکوتز بوئه آلمانی و اصل آن به زبان آلمانی است. دوکوتز بوئه در زمان فتحعلی شاه قاجار و سال  1817 میلادی به همراه سفیر کبیر روسیه عازم ایران شده بود. آنها جزو مهمانان حکومتی بودند که به شهرهای نخجوان، ایروان، تبریز و زنجان رفتند.

محمود هدایت کتاب مذکور را به فارسی ترجمه کرده و در سال 1365 توسط سازمان انتشارات جاویدان تهران نشر داده است. در صفحه 157 ترجمه کتاب، دوکوتز بوئه هنگامی که آنها از سمت صوفیان عازم  تبریز بودند، در پاراگرافی به در ساغالان ماندنشان نیز اشاره میکند. نام ذکر شده برای این روستا در ترجمه به اشتباه سجیلان درج شده است!  با مراجعه به اصل آلمانی کتاب moritz von kotzebue در لیست کتابهای گوگل نام اصلی را در صفحه 56،   Segilanمی یابیم. با جستجوی ساده اینترنتی درمورد نحوه تلفظ حرف g  در آلمانی، آنرا معادل تلفظ گ فارسی می بینیم که آنهم شبیه تلفظ غ ترکی میباشد. یعنی تلفظ Segilan سئغیلان بوده و آلمانیزه شده ساغالان است. اینهم مدرکی دیگر، در مورد ساغالان بودن نام این روستاست.

سینیق چایی به دریاچه اورمیه میریزد

(قدرت ابوالحسنی سهلان)

رودخانه سینیق چایی، علاوه بر آنکه اسمش در نوشته ها به انحاء مختلف غلط نوشته میشود، گاها انتهای آنرا ریزش آن به رود آجی چای مینویسند که اشتباه میباشد.

در شکل فوق که توسط آقای ناصر کریمی، پژوهشگر و نویسنده تبریزی، با استفاده از تصاویر ماهواره ای تهیه گشته، مسیرهای عبور انتهایی دو رود مستقل فوق الذکر به نحو احسن نشان داده شده اند. سینیق چایی با رنگ سبز در بالاست و تقریبا به موازات آن رود آجی چای با رنگ آبی پر ررنگ در پایین جریان دارد. همانطوریکه مشخص است، سینیق چایی ار هرزنه، پایین امند، پردول، بالای ساغالان و پایین نظرلو عبور کرده، در نهایت پایین علیشاه به دریاچه اورمیه میریزد. میزان خشکی دریاچه در این قسمتش نیز کاملا پدیدار میباشد.